202002.06
0

İş Hukukunda Dava Şartı Arabuluculuk

İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak olan iş hukuku kapsamındaki davalar öncesinde dava şartı olarak kabul edilen arabuluculuk 01.01.2018 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri kanunu’nun 3. Maddesi uyarınca düzenlenen arabuluculuk, uyuşmazlık konusuna ilişkin basit bir pazarlıktan ziyade temelinde hukuki münazaraların yapılması ile uzun süren yargılama ve dava masraflarından kurtulmak amacına hizmet etmektedir.

Arabuluculuk, işçi ile işveren arasında meydana gelen uyuşmazlığın giderilmesi için tarafları bir araya getirerek görüştürmek, tarafların birbirini anlamasını sağlamak ve tarafların kendi çözümlerini üretebilmesi, görüşmelerin kilitlendiği noktada çözüm önerileri getirebilecek, uzmanlık eğitimi almış tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin organize etmesiyle işleyen alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Özetle, yukarıda bahsedilen uyuşmazlıklara ilişkin dava açmayı planlayan işçi veya işveren öncelikle arabuluculuğa başvuracak eğer arabuluculukta bir anlaşma sağlanamaz ise ondan sonra ancak davasını açabilecektir. Uyuşmazlığın ortaya çıkışıyla birlikte arabuluculuğa başvurmaksızın açılacak bir dava usulden reddedilecektir.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca arabuluculuğun temel ilkeleri; iradi olmak (Tarafların arabulucuya başvurmak, süreci devam ettirmek, sonuçlandırmak veya bu süreçten vazgeçmek konusunda serbest olmaları), eşitlik (tarafların tüm arabuluculuk süreci boyunca eşit olmaları), gizlilik (tarafların arabuluculuk faaliyetleri boyunca edindiği bilgileri ve belgeleri gizli tutma dava açılması durumunda işbu belge ve bilgileri kullanamama yükümlülükleri) olarak belirlenmiştir.

ARABULUCULUK KAPSAMINA GİREN DAVALAR

Arabuluculuk sadece arasında uyuşmazlık bulunan tarafların kendi aralarında serbest bir şekilde tasarrufta bulunabilecekleri uyuşmazlıklarda çözüm yolu olarak kullanılabilecek olup tüm hukuk uyuşmazlıklarında kullanıma elverişli değildir. Bu nedenle iş hukuku alanında da 7036 S. K. md.3/I-II uyarınca kanuna, arabuluculuk sadece işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda kullanılabilmekte olup iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında arabuluculuk müessesine başvuru şartı bulunmamaktadır. Ancak bu son bahsedilen uyuşmazlıkalara ilişkin ihtiyari arabuluculuğa başvurulabilir.

Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma alacakları, yıllık ücretli izin, işçilik ücreti (maaş), genel tatil ücreti, milli ve dini bayram ücretleri, işçi ile işveren arasında çıkan tartışma kavga dolayısıyla doğacak tazminat talepleri, iş ilişkisi dolayısıyla tarafların maddi kayıpları için açılan davalar öncesinde arabuluculuğa başvuru mecburidir. İşçi arabuluculuk yöntemine başvurarak karşısına en az bir işveren ve genellikle işveren avukatını almış olmaktadır, alt işveren veya bağlı şirketlerin de bulunduğu uyuşmazlıklarda işçi çoğu zaman karşısında birden fazla avukat ve yetkiliyi bulabilmektedir. Arabuluculuk görüşmelerinde özellikle işçiler açısından müzakere ve savunma tekniklerinin kullanılması önem arz etmekte olup aksi takdirde işçilerin önemli hak kayıplarına uğraması ihtimali doğmaktadır.


İŞ HUKUKU / ARABULUCULUK BAŞVURUSU NEREYE VE NASIL YAPILIR

Arabuluculuğa başvuru işçi tarafından yapılacaksa, işverenin merkezinin bulunduğu veya işin yapıldığı yerdeki adliye içerisinde bulunan arabuluculuk bürosuna; başvuru işveren tarafından yapılacaksa, işçinin ikametgahının bulunduğu veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurulabilir. Arabuluculuk bürosu olmayan adliyelerde arabuluculuk bürosunun görevi sulh hukuk mahkemesi yerine getirir.

Başvuran taraf, kendisine ve elinde bulunması halinde karşı tarafa ait her türlü iletişim bilgisini arabuluculuk bürosuna verir. Büro, tarafların resmi kayıtlarda yer alan iletişim bilgilerini araştırmaya da yetkilidir. İlgili kurum ve kuruluşlar, büro tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür. (7036 S.K. md. 3/VIII) Yetki yani arabuluculuk için başvurulması gereken yer eğer yanlış tespit edilerek başvuru yapıldıysa arabuluculuk merkezi bu yeri re’sen incelemeyeceğinden karşı tarafın en geç ilk toplantıda yerleşim yeri ve işin yapıldığı yere ilişkin belgelerini sunmak suretiyle arabuluculuk bürosunun yetkisine itiraz etmelidir.


BAŞVURU YAPILMASI VE ZAMANAŞIMININ DURMASI

Kıdem tazminatı talepleri açısından 25.10.2017 tarihinden önce iş sözleşmesi sona erenler için TBK 146’daki genel zamanaşımı süresi olan sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresi bulunmaktadır. 25.10.2017 tarihinden sonra  iş sözleşmesi feshedilenler açısından söz konusu tazminatlar için zamanaşımı süresi 5 yıl olarak belirlenmiştir. Buna göre, 25.10.2017 tarihinden sonra iş sözleşmesi sona erenlerin tazminat alacakları için zamanaşımı süresi 5 yıldır ve bu süre yine iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlayacaktır. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından, son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözülemediğine ilişkin son tutanağın düzenlendiği tarihte zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlayacaktır.


ARABULUCULUK AŞAMASI NE KADAR ZAMAN ALIR

Arabuluculuk zaten halihazırda uzun sürmekte olan yargılamalara konu uyuşmazlıkların dava açılmaksızın taraflar arasında çözümünü sağladığı için hem görevlendirilen arabuluculara hem de taraflara işbu görüşme ve müzakereleri yapmaları için kısa süre verilmiştir. 7036 s. kanun uyarınca arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırmakla yükümlü olup bu süre zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilmektedir. Taraflar dava açılması durumunda tartışacakları konuları, mahkeme huzurunda değerlendirilecek delilleri ve sair hususu arabuluculuk görüşmeleri sırasında gizlilik ilkesi çerçevesinde sınırlı olarak tartışabilecek ve karşı taraf üzerinde bir baskı oluşturarak dava sonucunda elde edebileceği yarardan fazlasını elde edebilecektir. Bu nedenle tarafların arabuluculuk öncesi yapacağı hazırlıklarında da çok önemli olduğunu belirtmek gerekir.


ARABULUCULUK MASRAFLARI

Arabuluculuk uygulamasında başvuru esnasında herhangi bir başvuru ücreti, harç veya gider avansı alınmamaktadır. Ayrıca taraflar arabulucuya başvurduktan sonra anlaşma sağlanamaması durumunda taraflardan herhangi bir ücret istenmemekte, 2 saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanmaktadır. Tarafların anlaşması durumunda ise arabuluculuk hizmetinin karşılığında anlaşılan miktarın (arabuluculuk ücret tarifesine göre) en fazla %6 olmak üzere karşı tarafça arabuluculuk ücreti olarak ödenmektedir. Kural olarak söz konusu arabuluculuk ücreti anlaşma sağlanması durumunda taraflar arasında eşit bölünerek ödenmektedir. Anlaşma kapsamında bu ücreti taraflardan biri de tek başına ödeyebilir. Bunun haricinde arabuluculuk hizmeti karşılığında herhangi bir ücret arabulucu tarafından istenmeyecektir.


ÖZET

Arabuluculuğun zorunlu olarak kabulü her ne kadar ülkemizde yargılamaların çok uzun ve masraflı olması nedeniyle olumlu bir gelişme olarak görülmekteyse de tarafların arabuluculuk sürecinden olumlu sonuçla ayrıldığını düşünürken bir takım hak kayıplarına uğramaları da muhtemeldir. Arabuluculuk ancak tarafların gönüllü bir şekilde çözüm üretme isteği var olursa gerçek faydalarını gösterebilecektir. Makalemizde yer alan bilgilerin tamamı özet niteliğinde olup ayrıntılı bilgi için bir avukat ile görüşerek işlemlerin yürütülmesi gerekmektedir.

İşçi ve işveren vekili olarak katılmış olduğumuz iş hukuku özelinde arabuluculuk görüşmeleri hakkında tecrübelerimizden yararlanmak için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.


KAYNAKÇA

1) İş Hukukunda Arabuluculuk Uzmanlık Eğitim Kaynak Kitabı- Doç. Dr. Saim Ocak, Yrd. Doş. Dr. Özgür Oğuz, Öğr. Gör. Aybüke Karaca, Uzm. Alper Bulur.

2)İş Yargısında Arabuluculuk, Yrd. Doç. Dr. Resul Kurt.

3)Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Uygulayıcı Rehberi.

4)Arabuluculuk Daire Başkanlığı Sempozyum Notları-2017